Trong những năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) – đặc biệt là nhánh Generative AI (Gen AI) – đã tạo ra những bước tiến đột phá trong nhiều lĩnh vực, trong đó có giáo dục. Gen AI là loại trí tuệ nhân tạo có khả năng tạo ra nội dung mới, từ văn bản, hình ảnh đến âm thanh và mã lập trình. Với sự ra đời của các công cụ như ChatGPT, Bing Copilot, Gemini (trước đây là Bard) hay Claude, giáo viên ngày càng có nhiều cơ hội để đổi mới phương pháp giảng dạy, cá nhân hóa việc học và nâng cao hiệu quả quản lý lớp học. Tuy nhiên, việc ứng dụng Gen AI trong giảng dạy cũng đặt ra những thách thức mà mỗi giảng viên, đặc biệt là trong các trường cao đẳng sư phạm, cần nhận thức rõ để khai thác một cách hợp lý và có hiệu quả.
2. Những ứng dụng thiết thực của Gen AI trong giảng dạy
2.1. Hỗ trợ xây dựng bài giảng và tài liệu học tập:
Gen AI có thể giúp giảng viên tiết kiệm thời gian khi soạn bài giảng, thiết kế câu hỏi trắc nghiệm, kịch bản giảng dạy, hoặc gợi ý hoạt động nhóm. Với một vài từ khóa đơn giản, giảng viên có thể nhận được bản nháp cho một kế hoạch bài dạy, từ đó chỉnh sửa và phát triển thêm để phù hợp với mục tiêu môn học.
2.2. Cá nhân hóa việc học cho sinh viên:
Thông qua Gen AI, giảng viên có thể cung cấp nội dung học tập theo trình độ và sở thích của từng sinh viên. Ví dụ: cùng một chủ đề "phát triển kỹ năng giao tiếp", AI có thể gợi ý tài liệu cho sinh viên khối năm nhất khác với sinh viên khối năm hai, năm ba.
2.3. Phản hồi và đánh giá nhanh chóng
Gen AI có thể hỗ trợ chấm điểm tự động cho các dạng bài tập như trắc nghiệm hoặc bài viết ngắn theo tiêu chí cụ thể. Ngoài ra, Gen AI cũng có thể phân tích phản hồi từ sinh viên để giúp giảng viên cải thiện bài giảng và phương pháp dạy học.
2.4. Hỗ trợ sinh viên phát triển tư duy phản biện và kỹ năng ngôn ngữ
Gen AI có thể đóng vai trò như một người bạn đồng hành học tập, gợi ý cách diễn đạt lại ý tưởng, giải thích khái niệm phức tạp, thậm chí mô phỏng một cuộc tranh luận để sinh viên luyện tập phản biện.
3. Thách thức và những lưu ý đạo đức
3.1. Nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ
Sinh viên và cả giảng viên có thể lạm dụng AI dẫn đến mất khả năng tư duy độc lập, sáng tạo hoặc giảm sút kỹ năng thực hành.
3.2. Kiểm soát chất lượng nội dung
Gen AI có thể tạo ra thông tin sai lệch hoặc thiếu chính xác. Vì vậy, giảng viên cần có năng lực kiểm tra và đánh giá lại nội dung do AI cung cấp, tránh để sinh viên tiếp nhận một cách thụ động.
3.3. Vấn đề đạo đức và bản quyền
Sử dụng AI để tạo nội dung học thuật cần tuân thủ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và minh bạch về nguồn gốc tài liệu.
3.4. Khoảng cách số trong tiếp cận công nghệ
Không phải sinh viên nào cũng có đủ điều kiện để tiếp cận Gen AI. Điều này có thể tạo ra sự bất bình đẳng trong học tập nếu không được cân nhắc một cách kỹ lưỡng.
4. Vai trò của giảng viên sư phạm trong thời đại AI
Giảng viên trường cao đẳng sư phạm không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người định hướng, hướng dẫn và hình mẫu trong việc sử dụng công nghệ một cách thông minh, có trách nhiệm. Việc ứng dụng Gen AI cần được tích hợp một cách sư phạm, phù hợp với triết lý giáo dục lấy người học làm trung tâm và góp phần phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên sư phạm – những người sẽ trở thành giáo viên trong tương lai.
Ứng dụng Gen AI trong giảng dạy không chỉ là xu hướng mà còn là một yêu cầu tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số giáo dục. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận dụng đúng mục đích, đúng cách và đi kèm với nhận thức đạo đức. Là giảng viên sư phạm, mỗi chúng ta cần không ngừng cập nhật tri thức mới, bồi dưỡng năng lực số, và tiên phong trong đổi mới giáo dục bằng công nghệ – vì một thế hệ nhà giáo tương lai năng động, sáng tạo và có trách nhiệm.
Tác giả: Đỗ Thị Thu Trang
