Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao vị thế của phụ nữ trên trường quốc tế và trong các tổ chức kinh tế, chính trị xã hội. Thế nhưng, vấn đề bình đẳng giới vẫn luôn tồn tại một mâu thuẫn dai dẳng: Sự đối lập giữa xây dựng kinh tế và gánh nặng trách nhiệm gia đình truyền thống. Phụ nữ hiện đại đã có khả năng tự chủ tài chính ngang hàng, thậm chí vượt trội hơn nam giới, nhưng những định kiến văn hóa về vai trò của họ trong gia đình vẫn gần như bất biến.
Thực hiện Kế hoạch số 6011/KH-UBND ngày 29/10/2025 của UBND tỉnh Điện Biên về triển khai Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới, năm 2025 trên địa bàn tỉnh Điện Biên; Công văn số 3395/SGDĐT-TCCB ngày 31/10/2025 của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên về triển khai Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới năm 2025, bài viết muốn chia sẻ đôi điều về thực tế bình đẳng giới trong xã hội hiện đại và mong muốn thay đổi nhận thức về “Bình đẳng giới” đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người dân Việt.
Thực tế lịch sử cho thấy, người phụ nữ ngày xưa, dù lao động vất vả trên đồng ruộng hay trong nhà, thì trách nhiệm kinh tế gia đình và quyền quyết định tài sản thường thuộc về người đàn ông. Vai trò của họ là chăm sóc gia đình, duy trì nếp nhà, một sự vất vả về thể chất nhưng ít chịu áp lực cạnh tranh nghề nghiệp và gánh nặng phải đảm bảo thu nhập cho gia đình, giống như câu thành ngữ “Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm”. Ngược lại, phụ nữ ngày nay đã tham gia vào lực lượng lao động với tỉ lệ lên tới 70%, trở thành trụ cột kinh tế không thể thiếu. Họ gánh vác thu nhập gia đình, chịu áp lực từ thị trường lao động toàn cầu không khác gì một đấng nam nhi.
Tuy nhiên, sự san sẻ gánh nặng kinh tế này lại không đi kèm với sự san sẻ trách nhiệm gia đình một cách tương xứng. Phụ nữ hiện đại đang phải chịu gánh nặng kép: lao động kiếm tiền ngoài xã hội và lao động không lương khi ở nhà. Ví dụ cụ thể và rõ ràng nhất là những công việc mặc nhiên được xã hội gán cho phụ nữ: việc chợ búa, bếp núc, dọn dẹp nhà cửa, chăm sóc và dạy dỗ con cái… Dù thu nhập của vợ có cao hơn chồng, những công việc này vẫn thường được coi là "trách nhiệm phái đẹp". Một hình ảnh chúng ta thường thấy ở Việt Nam, sau 5 giờ chiều, các quán bia chủ yếu là nam giới, còn những người phụ nữ tất bật đón con, nấu ăn,…hoặc hình ảnh sau giờ làm việc người vợ tất bật với con cái còn người chồng đang nằm chơi điện thoại. Người phụ nữ hiện đại góp công nhất nhiều trong việc “xây nhà”, nhưng sự chia sẻ “xây tổ ẩm” còn khiêm tốn.
Sự thiếu chia sẻ gánh nặng việc nhà không chỉ là một vấn đề về thời gian hay công sức, mà còn tác động nghiêm trọng đến sức khỏe tâm lý của phụ nữ hiện đại. Khi người phụ nữ phải tự mình xoay xở giữa công việc cơ quan và công việc nhà không tên, họ thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải, căng thẳng và kiệt sức. Tình trạng này kéo dài dẫn đến nguy cơ mắc các vấn đề tâm lý như trầm cảm, lo âu, và các rối loạn liên quan đến stress. Khi không được nghỉ ngơi, không có thời gian cho bản thân và không được công nhận công sức, phụ nữ dễ cảm thấy cô đơn, bất mãn và giảm chất lượng cuộc sống hôn nhân. Sự "vất vả" của phụ nữ hiện đại vì thế không còn là sự thiếu thốn về cơ hội mà là sự thiếu thốn về tinh thần và sự đồng cảm của người bạn đời.
Để giải quyết mâu thuẫn này, chúng ta cần phải có những can thiệp mang tính cốt lõi, tức là giáo dục từ gốc rễ. Bình đẳng trước hết được giải quyết từ trong mỗi gia đình. Vì vậy, mỗi gia đình cần thực hiện: Quyền và nghĩa vụ về chế độ tài sản của vợ chồng bình đẳng như nhau; không phân biệt giữa lao động trong gia đình và lao động có thu nhập; bình đẳng với nhau trong việc bàn bạc, quyết định lựa chọn và sử dụng biện pháp kế hoạch hoá gia đình phù hợp; sử dụng thời gian nghỉ chăm sóc con ốm; các thành viên trong gia đình có trách nhiệm chia sẻ công việc gia đình. Xã hội cần nhận thức rõ bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ Việt Nam là yêu cầu khách quan của sự phát triển đất nước. Nó cũng xuất phát từ yêu cầu thực hiện trách nhiệm của quốc gia thành viên Liên hợp quốc trước cộng đồng quốc tế và khu vực. Nó cũng là một nội dung của việc đưa đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ vào thực tiễn đời sống.
Phụ nữ phải phấn đấu học hỏi, chú trọng rèn luyện kỹ năng sống, tự tin, sáng tạo, quyết đoán, biết hoạch định kế hoạch, biết đối mặt với áp lực, biết chăm sóc bản thân và gia đình; đề cao vai trò của người phụ nữ, điều đó đòi hỏi phụ nữ phải không ngừng học tập, rèn luyện để nâng cao vai trò và sự đề cao của xã hội. Hiện nay, phụ nữ tham gia hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội nhưng phụ nữ cũng không được phép lãng quên trách nhiệm phải làm tròn vai trò của người mẹ, người vợ trong gia đình. Mỗi phụ nữ phải luôn có ý thức trau dồi tứ đức Công - Dung - Ngôn - Hạnh. Phải làm tròn vai trò làm mẹ, có trách nhiệm nuôi dưỡng, giáo dục con khôn lớn trưởng thành.
Ngoài ra, để bình đẳng giới có cơ hội được phát huy trong từng xã hội nhỏ, cần mở các lớp học tiền hôn nhân, lớp học làm cha mẹ bắt buộc cho cả nam và nữ, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nam giới trong việc chia sẻ trách nhiệm gia đình. Đây là cơ hội để xóa bỏ định kiến về phân công lao động theo giới trước khi chúng ăn sâu vào cuộc sống hôn nhân. Mục tiêu là trang bị cho các cặp đôi kỹ năng đàm phán, chia sẻ trách nhiệm và thay đổi nhận thức từ "giúp vợ làm việc nhà" thành "cùng nhau xây dựng và chia sẻ trách nhiệm gia đình".
Bình đẳng giới không chỉ là mục tiêu phát triển xã hội mà còn là chìa khóa bảo vệ sức khỏe tâm lý của phụ nữ và nâng cao chất lượng hôn nhân. Khi người phụ nữ được giải phóng khỏi gánh nặng công việc và định kiến xã hội, họ mới có thể phát huy tối đa tiềm năng và sống một cuộc đời trọn vẹn, hạnh phúc hơn.
Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Thuý - Khoa Bồi Dưỡng
